Glosariusz DTP - Źródło: Wikipedia i opracowania własne
Wszystkie terminy
| Termin | Definicja |
|---|---|
| Abrewiacja |
• Skrócenie wyrazu lub grupy wyrazów w piśmie, np. itd., cdn., itp. |
| Abrewiatura |
• System skrótów stosowanych w piśmie albo w nutach, celem zaoszczędzenia miejsca. Efekt abrewiacji. Najpopularniejsza abrewiatura to „etka” (ang. Ampersand) czyli „&” powstała ze złączenia „e” i „t” w łacińskim słowie znaczącym „i”. |
| Adiustacja |
• Redakcyjna – opracowanie merytoryczne i stylistyczne treści. |
| Afisz |
• Ogłoszenie, zawiadomienie itp., zazwyczaj w dużym formacie; Prosta forma plakatu, pozbawiona grafiki, odznacza się układem literniczym, drukowany jednostronnie. |
| Akapit |
• Podstawowa jednostka logiczna dłuższego tekstu, składająca się z jednego lub wielu zdań stanowiących pewną całość treściową. Zadaniem akapitu jest wyraźne zaznaczenie nowej myśli w bieżącym wątku wypowiedzi. |
| Akcent |
• patrz Diakrytyczne znaki. |
| Akcydens |
• Nieperiodyczny druk okolicznościowy, np. afisz, plakat, zaproszenie, etykieta, formularz, itp. |
| Anons |
• Ogłoszenie, reklama. |
| Antykwa |
• Krój pisma, wzorowany na starorzymskich napisach, charakteryzuje się pionowo zaokrąglonymi i zróżnicowanymi pod względem grubości liniami rysunku. |
| Apla |
• [graf.] Jednolite tło służące jako podkład pod tekst lub ilustracje. |
| Apostrof |
• Znak graficzny w kształcie przecinka umieszczany w indeksie górnym, oznaczający zanikłą samogłoskę (np. l'ange, zamiast le ange) lub oddzielający końcówkę w wyrazach obcych zakończonych samogłoską (np. Verne'a, savoir vivre'u). |
| Arkusz autorski |
• Jednostka rozliczeniowa pracy autorskiej, odpowiadająca arkuszowi wydawniczemu jednak zawierająca pracę wyłącznie jednego autora. Praca autorska w formie maszynopisu powinna być wykonana na papierze formatu A4, jednostronnie i zawierać 30 wierszy na stronie. W każdym wierszu powinno znajdować się 60 znaków, w tym spacje. 22 strony takiego maszynopisu tworzą arkusz autorski. |
| Arkusz wydawniczy |
• Jednostka rozliczeniowa stosowana w wydawnictwie w celu określenia objętości treści (tekstowej i graficznej) publikacji. Wchodzi w to zarówno wkład autora (lub tłumacza), jak i cały pozostały materiał stworzony lub nadzorowany przez redakcję, o ile nie pochodzi od autora (wstęp, komentarze, recenzje, przedmowy, posłowia, motta, cytaty, indeksy, skorowidze, spis treści, bibliografie, tytuły i śródtytuły, przypisy, paginy, dwójka lub czwórka tytułowa książki (i ew. inne strony metrykalne), zawartość okładki i obwoluty, itp.
A.w. (tak samo, jak arkusz autorski) zawiera: |
| Autoryzacja |
• Zatwierdzenie przez prelegenta lub mówcę spisanego tekstu z wygłoszonych wypowiedzi. |
| Bękart |
• Wdowa (ang. widow) – błąd składu polegający na przelaniu końcowego wiersza akapitu na początek następnej kolumny lub łamu w kolumnie wielołamowej. |
| Bibliografia |
• Wykaz książek lub czasopism obejmujących całość piśmiennictwa (b. ogólna) lub poszczególne działy wiedzy (b. specjalna) z podaniem podstawowych danych wydawniczych. |
| Bigowanie |
• Czynność introligatorska polegająca na wyciśnięciu rowka w miejscach zagięcia papieru, kartonu lub tektury w celu zmniejszenia ryzyka uszkodzenia powierzchni papieru. Sprawdź też falcowanie. |
| Boczek |
• Boczna, wydzielona część tabeli objaśniająca treść rubryk poziomych. |
| Borgis |
• Stopień pisma równy 9 punktom typograficznym, (burgos). |
| Brewier |
• Stopień pisma równy 11 punktom typograficznym. |
| Broszura |
• [bibl.] Książka o objętości do 64 stronic, zszytych wraz z okładką przez grzbiet. |
| Brylant |
• Stopień pisma równy 3 punktom typograficznym. |
| Cal |
• (ang. inch) pozaukładowa jednostka miary długości odpowiadająca szerokości kciuka. Jedna z tzw. jednostek imperialnych. Umowny "cal międzynarodowy" równy jest 25,4 mm. |
| Chemigrafia |
• Metoda otrzymywania klisz do druku wypukłego z rysunków lub fotografii sposobem fotochemicznym i/lub mechanicznym. |
| Chorągiewkowy układ |
• Kompozycja typograficzna w której wiersze różnej długości wyrównane są do lewej lub prawej strony. Justowanie lewo- lub prawostronne. |
| Chromolitografia |
• Litografia wielobarwna. |
| Copyright (by...) |
• Formuła zastrzegająca prawa autorskie. |
| Cycero |
• Jednostka miary wielkości 12 punktów. |
| Cyrylica |
• Alfabet starosłowiański (druga odmiana), wywodzący się z greki. Powstał na przełomie IX–X wieku. |
| Cytat |
• Przytoczony dosłownie wyjątek z obcego tekstu lub wypowiedzi ustnej, zwykle ujęty w cudzysłów. |
| Czasopismo |
• Publikacja ukazująca się periodycznie w określonych terminach, pod tym samym tytułem, zaopatrzona w numerację ciągłą oraz unikalny nr ISSN. W zależności od częstotliwości ukazywania się, cz. może być dziennikiem, tygodnikiem, dwutygodnikiem, miesięcznikiem, kwartalnikiem lub rocznikiem. |
| Czcionka |
• Podstawowy materiał zecerski w składzie ręcznym. |
| Czcionki afiszowe |
• Czcionki większych stopni, wielkości min 2 kwadraty, używane zwykle do składu afiszy. |
| Dedykacja |
• Notatka autora poświęcająca komuś jego dzieło. |
| Diakrytyczne znaki |
• [pot.] akcenty – znaki graficzne używane w alfabetach wielu języków opartych na alfabecie łacińskim, umieszczane nad, pod, obok lub wewnątrz litery, zmieniające artykulację tej litery i tworzące przez to nową literę. |
| Diament |
• Stopień pisma równy 4 punktom typograficznym. |
| Diapozytyw |
• Pozytyw fotograficzny wykonany na materiale przezroczystym; [pot.] klisza. |
| Ditto |
• “ - znak powtórzenia fragmentu tekstu, w postaci dwóch odwróconych przecinków, umieszczany wyjustowany pośrodku tekstu do którego się odnosi, w wierszu w którym ma nastąpić powtórzenie. |
| Druk |
• [poligr.] Proces sporządzania odbitek z formy drukowej przy użyciu farb graficznych. Rozróżnia się trzy podstawowe techniki: druk wypukły, płaski i wklęsły |
| Drukarnia |
• Zakład produkcyjny przemysłu poligraficznego, wykonujący prace wchodzące w zakres drukarstwa. |
| Drzeworyt |
• Drewniany klocek (najczęściej bukszpan lub grusza), na którego powierzchni wyryto rysunek. Części wypukłe pokryte farbą przenoszą rysunek na papier. |
| Dwuśrednian |
• Stopień pisma równy 28 punktom typograficznym. |
| Dywiz |
• Krótka kreska pozioma używana przy przenoszeniu wyrazów (przenośnik) lub łączeniu wyrazów kilkuczłonowych (łącznik). |
| Dziennik |
• patrz czasopismo. |
| Dzieło |
• Dokument zawierający tekst słowny, ilustracje, zestawienia, utrwalony na papierze. |
| Egzemplarz roboczy |
• Maszynopis wydawniczy przeznaczony do składania. |
| Ekslibris |
• Kompozycja graficzna z inicjałami lub nazwiskiem właściciela księgozbioru, o niewielkich rozmiarach, naklejany zwykle na wewnętrznej stronie okładki (łac. Ex libris – z księgozbioru). |
| Ekspozycja |
• Czas, przez który, w procesach fotomechanicznych, światło odbite od oryginału pada na materiał światłoczuły. |
| Epilog |
• Końcowy opis zdarzeń następujących później niż akcja przedstawiona w głównej części utworu. |
| Errata |
• Załączony do publikacji wykaz błędów zauważonych po zakończeniu druku wraz ze sprostowaniem. |
| Etykieta |
• Nalepka na towarze lub jego opakowaniu, rodzaj znaku towarowego z nazwą, wytwórnią, ceną itp. |
| Faksymile |
• Odtworzony dokładnie dokument lub podpis. |
| Falcowanie |
• Załamywanie (składanie) arkusza papieru po zadrukowaniu, celem otrzymania żądanego formatu. P. też bigowanie |
| Firet |
• Miara typograficzna równa wielkości zastosowanego pisma. |
| Fleksodruk |
• Druk fleksograficzny, druk anilinowy – odmiana druku wypukłego, którego cechą charakterystyczną jest elastyczna forma drukowa i stosowanie rzadkich farb rozpuszczalnych w spirytusie. |
| Folder |
• Składanka – druk, najczęściej reklamowy, którego objętość tworzy kilka lub kilkanaście stronic specjalnie załamanych (np. w kształcie harmonijki) (druk.). |
| Folia |
• Bardzo cienki arkusz wykonany z metali szlachetnych (lub nieszlachetnych), przeznaczony do wytłaczania tekstów lub ozdób na okładkach sztywnych. |
| Foliał |
• Książka drukowana lub rękopiśmienna w formacie folio, [pot.] książka dużego formatu. |
| Fonetyczne znaki |
• Znaki specjalne służące do oznaczania wymowy w językach obcych. |
| Font |
• Cyfrowy (komputerowy) zapis kroju pisma, zestaw wszystkich liter alfabetu, cyfr, znaków interpunkcyjnych i znaków specjalnych zawartych w danym kroju pisma. |
| Forma drukowa |
• Prosta lub okrągła, metalowa lub z innego tworzywa, powierzchnia z wypukłym, wklęsłym lub płaskim rysunkiem, przeznaczonym do odbicia obrazu w procesie druku. |
| Format |
• Wielkość, wymiary papieru, książki, kolumny składu. |
| Format bibliograficzny |
• Wprowadzony z chwilą wynalezienia i zastosowania papieru do pisania ksiąg; wynika z tego, ile razy arkusz papieru został złożony. I tak: |
| Formularz |
• Druk do wypełniania, podstawowy atrybut biurokracji. |
| Fotooffset |
• Metoda sporządzania form drukowych do offsetu za pomocą fotografii reprodukcyjnej. |
| Frakcje |
• Czcionki cyfr, liter lub znaków o odpowiednio zmniejszonym oczku, odlane na dolnej lub górnej linii pisma podstawowego, używane do składania wzorów matematycznych, odnośników, wskaźników itp. |
| Fraktura |
• Jedna z odmian pisma gotyckiego. |
| Frontyspis |
• Strona poprzedzająca kartę tytułową książki, zawierająca niekiedy spis dzieła, portret autora, ilustrację lub tytuł ogólny wydania. |
| Garmont |
• (Garmond, Korpus) Stopień pisma równy 10 punktom typograficznym. |
| Garnitur pisma |
• Komplet czcionek pism, jednego kroju, obejmujący pismo proste, pochyłe (kursywę), półgrube wszystkich stopni. |
| Gazeta |
• Pismo codzienne lub czasopismo ukazujące się częściej niż raz w tygodniu. Z poligraficznego punktu widzenia gazeta jest wydawnictwem nieobciętym – jest drukowana z arkusza o szerokości równej wielokrotności stron, wystarczy je sfalcować, ale nie obcina się marginesów. |
| Gęstość optyczna |
• Parametr określający możliwości skanera w zakresie rozróżniania szczegółów w tonach ciemnych reprodukowanego oryginału. |
| Gilosz |
• Rysunek złożony z wielu linii, używany często jako tło w druku papierów wartościowych i banknotów, wykonywany sposobem mechanicznym w celu utrudnienia ich fałszowania. |
| Gilotyna |
• Maszyna introligatorska służąca do cięcia papieru, obcinania druków i książek w procesie oprawy. |
| Gotyk |
• Odmiana pisma łacińskiego, właściwa stylowi gotyckiemu, odznaczająca się charakterystycznymi dla niego elementami ornamentacji. |
| Grafika |
• Technika artystyczna polegająca na powielaniu rysunku wykonanego w metalu, drewnie lub na kamieniu litograficznym (np. miedzioryt, drzeworyt, litografia). |
| Gramatura |
• Ciężar jednego metra kwadratowego wytworu papierniczego (bibułki, papieru, kartonu, tektury) wyrażony w gramach. |
| Grażdanka |
• Alfabet rosyjski wzorowany na cyrylicy, obecnie stosowany w krajach byłego ZSRR i kilku innych. |
| Grotesk |
• Krój pisma o jednakowej grubości kreski, bez zakończeń szeryfowych, jeden z krojów pism bezszeryfowych. |
| Gryf |
• Herb drukarzy, fantastyczny twór o ciele uskrzydlonego lwa i głowie orła, trzymającego dwa tampony do nadawania farby. |
| Głagolica |
• Pierwsza odmiana alfabetu słowiańskiego, wywodząca się z greki, powstała w IX wieku. |
| Główka |
• G. czcionki – górna część czcionki, na której umieszczono oczko. |
| Hasło |
• Krótki tekst wyróżniony graficznie w treści. |
| Iluminacja |
• Barwna ilustracja, inicjał, winieta lub ornament w średniowiecznych rękopisach i inkunabułach. |
| Ilustracja |
• Reprodukcja rysunku, obrazu lub fotografii w publikacji, najczęściej nieodzownie związana z jej treścią. |
| Imprimatur |
• Zezwolenie cenzury kościelnej, na publikację książki o treści religijnej, w postaci wydrukowanego akceptu. |
| In continuo |
• Znak korektorski: składać w ciągu, bez akapitu. |
| Indeks |
• Górny lub dolny – podcięta litera we wzorze matematycznym lub chemicznym określająca cechę znaku którego dotyczy. |
| Inicjał |
• Pierwsza, większa, często ozdobna, litera tekstu rozpoczynającego część książki lub artykuł w czasopiśmie. |
| Inkunabuły |
• Najstarsze księgi, które powstały w okresie od wynalezienia druku do roku 1500. |
| Inserat |
• Ogłoszenie w czasopiśmie. |
| Insert |
• p. Wkładka. |
| Interlinia |
• Odległość między liniami podstawowymi wierszy pisma. |
| Introligatornia |
• Dział zakładu poligraficznego lub samodzielne przedsiębiorstwo zajmujące się oprawą książek i wykończenia druków. |
| Italik |
• italika, p. kursywa |
| Justowanie |
• Wyrównywanie tekstu do umownej linii poprzez zmianę odległości między literami i wyrazami w tekście. Tekst może być wyrównany do lewego lub prawego marginesu lub obydwu marginesów łącznie. |
| Justunek |
• Materiał zecerski służący zwiększaniu odstępów między literowych i międzywyrazowych w celu wyjustowania tekstu do obu stron |
| Kalendarium |
• Zasadnicza część kalendarza zawierająca podział roku na miesiące, tygodnie i dni, z oznaczeniem świąt, (często również imion, rocznic itp.). |
| Kapitaliki |
• Małe litery alfabetu o kształcie liter wielkich (wersalików) jednak wysokości i grubości oczka liter małych. |
| Kapitałka |
• Ozdobny pasek bawełniany lub jedwabny, umieszczony u góry i u dołu grzbietu wkładu książkowego dla wzmocnienia oprawy. |
| Karta tytułowa |
• Pierwsza lub trzecia (w przypadku stosowania przedtytułu) stronica dzieła, zawierająca tytuł główny, nazwisko autora, instytucję wydawniczą, miejsce i rok wydania. |
| Kerning |
• Podcinanie – Zmiana odstępu między literami (światła) w tekście, w celu uzyskania optycznie równomiernego rozłożenia liter. |
| Kolofon |
• Informacje wydawnicze dotyczące opracowania redakcyjnego i technicznego książki. |
| Kolonel |
• Pole zadruku w stronie nie zachodzące na ustalone marginesy wynikające z layoutu publikacji. |
| Konkordans |
• Stopień pisma równy 36 punktom typograficznym. |
| Kontrtytuł |
• Tytuł wydania zbiorowego, umieszczony w książce na stronicy parzystej, obok tytułu głównego. |
| Korekta |
• Oznaczenie błędów składu zecerskiego na odbitkach próbnych (korektorskich), za pomocą znormalizowanych znaków korektorskich. |
| Korpus |
• p. Garmond |
| Korytarz |
• (kanalik) W składzie tekstu błąd technologiczny, polegający na niewłaściwym uszeregowaniu odstępów w większej (min. 3) liczbie kolejnych wierszy, tak że tworzą one pionowe lub ukośne korytarze. |
| Krój pisma |
• (bł. Font) Komplet liter i znaków o jednolitych cechach charakterystycznych. |
| Kursywa |
• (Italik, ang. italic) Odmiana pisma powstała przez wykreślenie nowych kształtów liter naśladujących pismo odręczne ale pasujących stylistycznie do liter prostych. W odróżnieniu od kursywy odmiana pochyła (ang. Oblique) powstaje przez pochylenie liter prostych o 7-15° |
| Kwadrat |
• Jednostka miary typograficznej = 4 cycerom = 48 punktom (18,048 mm). |
| Layout |
• p. Układ Typograficzny |
| Legenda |
• Objaśnienie symboli użytych na mapie, planie, rysunku itp. |
| Ligatura |
• Specjalne znaki pisarskie utworzone dla często występujących w wyrazach grup liter, których rysunki kolidują ze sobą (nachodzą na siebie). Najpopularniejsze z nich to i |
| Linia pisma |
• Dolna granica rysunku liter, bez wydłużeń dolnych, tworząca linię równoległą do krawędzi płaszczyzny sygnaturowej czcionki. |
| Majuskuły |
• Wielkie litery alfabetu (wersaliki), różniące się kształtem od minuskuł, mieszczące się między górną a podstawową linią pisma. |
| Makieta |
• (ang. Layout) Rozmieszczenie tekstu, ilustracji i różnych elementów graficznych na stronie książki, czasopisma, gazety lub innego wydawnictwa, uwzględniające format papieru i kolumny, wielkość marginesów, krój i stopień pisma, usytuowanie tytułów, a wszystko dobrane odpowiednio do treści i przeznaczenia publikacji. Najczęściej stosowane układy typograficzne to: asymetryczny, blokowy, chorągiewkowy, swobodny, symetryczny (klasyczny, osiowy) i wielołamowy. |
| Manuskrypt |
• Rękopis - zapisany odręcznie tekst. Termin stosowany zwykle w odniesieniu do zabytkowych książek lub dokumentów pochodzących z okresu przed upowszechnieniem się druku. |
| Marginalia |
• Notki, hasła lub tytuliki, składane pismem w mniejszym stopniu pisma niż tekst podstawowy, umieszczane poza formatem kolumny w wąskim łamie, zwykle na marginesie zewnętrznym stronicy. |
| Marginesy |
• Niezadrukowany obszar strony między kolumną a jej krawędzią. |
| Maszynopis |
• Materiał napisany na maszynie do pisania, sprawdzony, zadiustowany redakcyjnie, przeznaczony do składania, zawierający część tekstową, tabele, wzory oraz załączniki potrzebne do przygotowania do dalszej obróbki poligraficznej. |
| Mediewal |
• (ang. Medieval – średniowieczny) Nazwa grupy pism antykwowych, cechujących się niewielkim zróżnicowaniem grubości kresek oraz skośnymi lub poziomymi szeryfami, opartymi na łukach koła. |
| Metryka książki |
• Informacje techniczne dotyczące książki. p. Kolofon |
| Minuskuła |
• Inaczej litera tekstowa. Mała litera alfabetu, różniąca się kształtem od majuskuły, czyli litery wielkiej. Jej górna i dolna krawędź rysunku mieści się między podstawową, a średnią linią pisma, natomiast jej wydłużenia sięgają dolnej i górnej linii pisma. |
| Montaż |
• Naklejanie kilku negatywów lub diapozytywów na podłoże przezroczyste (astralon), celem uzyskania kompletnej kliszy do przeniesienia na formę drukową. |
| Mora |
• Niepożądany efekt w formie regularnej siatki, powstały wskutek interferencji linii rastrowych w dwóch (lub więcej) kliszach form drukowych pod kątem mniejszym od prostego (90°). |
| Motto |
• Zdanie, cytat, sentencja podkreślająca myśl przewodnią utworu lub jego części. |
| Mutacja |
• Dokonanie w części nakładu zmian w tekście, np. zmiana dat, godzin, nazwisk artystów w programach, koncertów lub afiszach, itp. |
| Nagłówek |
• Tytułowa część kolumny czasopisma, obejmująca m.in. tytuł, numer bieżący, miejsce i rok wydania oraz zwięzłą informację, jakim zagadnieniom pismo jest poświęcone. |
| Nakład |
• Liczba egzemplarzy w jednym wydaniu książki, jednego numeru czasopisma, gazety lub innego druku. |
| Nonparel |
• Stopień pisma równy 6 punktom typograficznym. |
| Notka |
• Objaśnienie, uwaga, przypis autora lub redakcji, zawierający dodatkowe informacje dotyczące całych ustępów, zdań lub wyrazów. |
| Objętość publikacji |
• Ustalona liczba arkuszy wydawniczych lub drukarskich. |
| Obwoluta |
• Papierowa okładka książki z zakładkami, chroniąca twardą oprawę książki lub też spełnia rolę propagandową. |
| Obłamywanie |
• Wypełnienie tekstem miejsca wokół ilustracji lub innego elementu obcego w kolumnie. |
| Offset |
• Odmiana techniki druku płaskiego, polegająca na przeniesieniu farby z formy na cylinder gumowy a następnie na papier (druk pośredni). |
| Okienko |
• Wcięcie w kolumnie, w którym umieszcza się tytuł, powstałe przez złożenie odpowiedniej liczby wierszy na węższy format. |
| Okładka |
• Zewnętrzna część książki, wykonana z kartonu (oprawa miękka) lub tektury (oprawa twarda). O. twarda często oklejana jest płótnem na którym tłoczone są tytuły i inne informacje. |
| Oprawa książki |
• Czynność obejmująca składanie (falcowanie) wydrukowanych arkuszy do ustalonego formatu, zbieranie składek (kompletowanie), szycie, obcinanie oraz łączenie z okładką. PN-65/P-55501 rozróżnia dziewięć zasadniczych rodzajów opraw przemysłowych. |
| Ornament |
• Graficzny element ozdobny, często symboliczny umieszczony dla uzupełnienia i wyważenia kompozycji graficznej strony. |
| Pagina |
• Liczba porządkowa wskazująca kolejny numer strony książki lub periodyku. Umieszcza się ją w widocznym miejscu na marginesie. Stron tytułowych ani wakatów nie paginuje się, choć wlicza się je do kolejności stronic. |
| Pauza |
• Kreska pozioma (myślnik), usytuowana w pobliżu średniej linii pisma lub nieco poniżej, o szerokości litery „M” w danym kroju i stopniu pisma, nazywana też „Em-myślnikiem” (ang. M-dash). P. stosujemy, podobnie jak dwukropek czy nawias, aby odzwierciedlić nagłą zmianę myśli, lub w miejscu, gdzie przecinek byłby znakiem przystankowym zbyt słabym. |
| Perforacja |
• Szereg dziurek lub nacięć wykonanych przy użyciu odpowiedniego urządzenia (grzebienia) zwanego perforówką, w celu ułatwienia oddzierania części papieru. |
| Pierwodruk |
• [trad.] Stronica poprzedniego wydania przeznaczona do składania i łamania lub reprodukowania inną techniką przy wznowieniach. |
| Pismo akcydensowe |
• Krój pisma, najczęściej ozdobny, nie używany do składania tekstów książek, gazet i czasopism. |
| Plakat |
• Reklama, ogłoszenie, hasło reprodukowane na dużym formacie, jednostronnie. W odróżnieniu od afisza, ujęte w artystyczną formę graficzną, drukarską lub malarską. |
| Podcięcie |
• (Wywieszenie) Sposób składania wyliczeń, w którym literę lub liczbę wyliczenia składa się na początku wiersza lub akapitu, a tekst następnych wierszy w linii pionowej z pierwszą literą tekstu pierwszego wiersza. |
| Pozytyw |
• Kopia obrazu (rysunku, tekstu itp.), na której układ miejsc ciemnych i jasnych jest zgodny z odpowiadającym mu oryginałem. |
| Półkwadrat |
• Stopień pisma równy 24 punktom typograficznym. |
| Półpauza |
• Kreska pozioma (myślnik), usytuowana w pobliżu średniej linii pisma lub nieco poniżej, o szerokości litery „N” w danym kroju i stopniu pisma, nazywana też „En-myślnikiem” (ang. N-dash). P. umieszczamy bez spacji między wyrazami oznaczającymi „trwanie”, określającymi jakiś zakres. Np. pn.–pt. |
| Prospekt |
• Rodzaj druku reklamowego, jednokartkowego, zapowiadający coś lub zawierający opis i charakterystykę towaru itp. |
| Przedtytuł |
• (dawn. Szmuctytuł) Pierwsza stronica książki zawierająca nazwisko autora (lub autorów), skrót tytułu i niekiedy znak wydawnictwa. |
| Przedłużka |
• Wklejka o formacie większym od kart książki, zamieszczona zwykle na części uzupełniającej, widoczna dla czytelnika w czasie czytania innych stronic książki (najczęściej mapy, plany, rysunki). |
| Przerywnik |
• Niewielka winieta, o rysunku przeważnie związanym tematycznie z treścią książki, dzieli tekst lub stanowi zakończenie rozdziału. |
| Przełamywanie |
• Powtórne łamanie części lub całości złamanej już książki lub czasopisma, spowodowane dużą ilością korekty, zmianami redakcyjnymi lub zmianą kolejności artykułów. |
| Punkt typograficzny |
• Podstawowa jednostka miar typograficznych. Stosowany obecnie powszechnie w DTP 1 pkt typograficzny postscriptowy = 1/72" = 0,3528 mm. |
| Redaktor techniczny |
• Pracownik wydawnictwa zajmujący się realizacją produkcji książek, czasopism lub akcydensów. W zakres jego czynności wchodzą: adiustacja maszynopisów i materiału ilustracyjnego, korekta techniczna, sporządzenie makiet i szkiców, akcepty do druku oraz inne sprawy techniczne związane z działalnością wydawniczą. |
| Register |
• Estetyczna cecha składu polegająca na takim rozmieszczeniu łamów w kolumnach, aby linia bazowa wierszy w sąsiadujących łamach leżała na tej samej wysokości. |
| Rękopis |
• Tekst napisany ręcznie. |
| Reprodukcja |
• Możliwie wierne wielokrotne odtworzenie oryginału jedną z technik druku na papierze lub innym materiale. |
| Retusz |
• Graficzne poprawianie oryginału przeznaczonego do reprodukcji. |
| Rewizja |
• Ostatnia korekta przed drukowaniem odbitki próbnej z maszyny, przeprowadzona na podstawie odbitek korektorskich zaakceptowanych do druku. |
| Rozświetlić |
• Polecenie korektorskie, zwiększyć odstępy między literami. |
| Ryza |
• 500 arkuszy papieru niezależnie od formatu i gramatury. |
| Siatka |
• p. Tinta |
| Sierota |
• p. Szewc |
| Skorowidz |
• Alfabetyczny spis, z podaniem miejsca, umożliwiającego odnalezienie w tekście poszukiwanego hasła. p. indeks |
| Skrypt |
• Publikacja o charakterze podręcznika, powielona tanią techniką druku, przeznaczona dla zamkniętego kręgu odbiorców. |
| Składać w ciągu |
• p. In Continuo. |
| Solut |
• Tekstu gładkiego, ciągły (bez utrudnień). |
| Spacja |
• Odstęp międzywyrazowy o szerokości mniejszej od połowy stopnia pisma w którym występuje. W wielu fontach komputerowych szerokość S. wynosi połowę szerokości cyfr tabelarycznych. |
| Spacjowanie |
• Rozświetlanie tekstu w taki sposób, by sprawiał wrażenie pojedynczych liter oddzielonych spacjami. |
| Średnian |
• Stopień pisma równy 14 punktom typograficznym. |
| Stopień czcionki (pisma) |
• Miara wysokości liter. Równa odległości między górną a dolną linią pisma. W Polsce stopień pisma powinien być podawany w punktach typograficznych. Zwykle równa odległości między liniami bazowymi sąsiednich wierszy przy zerowej (a więc równej stopniowi pisma) interlinii. |
| Suplement |
• Dodatek, uzupełnienie jakiegoś dużego dzieła (np. encyklopedii) wydawanego przez dłuższy okres czasu, zawierający zagadnienia, które pojawiły się podczas publikacji a dotyczą treści dzieła. |
| Światło |
• Nie zadrukowane miejsce na kolumnie. Wyróżnia się światło międzyliterowe, międzywyrazowe (spacje), międzywierszowe (interlinie), międzyłamowe (pole działowe) i okołotytułowe. |
| Sygnatura arkusza |
• Wiersz z numerem i tytułem lub skrótem tytułu książki, umieszczony na dole pierwszej stronicy każdego arkusza drukarskiego. |
| Szeryf |
• Poprzeczka na końcach pionowych elementów znaków niektórych krojów pisma drukarskiego. Ich obecność określa przynależność kroju do jednej z dwu podstawowych rodzin krojów pism – szeryfowych lub bezszeryfowych. |
| Szesnastka |
• Szesnaście kolumn stanowiące w formatach AB5 arkusz drukarski, złamywany (falcowany) w procesie oprawy na trzy złamy. |
| Szewc |
• Sierota (ang. orphan) – błąd składu polegający na umieszczeniu pierwszego wiersza akapitu u dołu kolumny. |
| Szmuctytuł |
• p. Przedtytuł |
| Szpalta |
• Termin zecerski oznaczający pierwszy, surowy skład tekstu. |
| Tabela |
• Zestaw rubryk do wypełnienia, tekstów, albo liczb, rozmieszczonych zgodnie z układem określonym przez główkę i (lub) boczek. |
| Tabela rozkładowa |
• Tabela, której jedna połowa umieszczona jest na kolumnie parzystej a druga na kolumnie nieparzystej. |
| Tablica |
• Ilustracja albo zestaw ilustracji z tekstami objaśniającymi. |
| Tercja |
• Stopień pisma równy 16 punktom typograficznym. |
| Tinta |
• Termin określający odcień barwy. Jest to obszar, pokryty farbą dowolnego koloru w ilości mniejszej niż 100%. |
| Tom |
• Część wydawnictwa zwartego lub ciągłego, wydzielona przez autora lub nakładcę, zaopatrzona przeważnie we własną kartę tytułową i z reguły w odrębną paginację. |
| Typografia |
• [poligr.] Ogół procesów druku wypukłego. |
| Tytuł |
• Nazwa utworu, jego części lub wyjaśnienie treści tekstu (tabeli). |
| Układ typograficzny |
• p. Makieta |
| Ustęp |
• Fragment tekstu złożony z kilku akapitów (niższej rangi niż rozdział czy podrozdział), urywek, nie numerowany punkt (np. powieści) stanowiący zwykle pewną całość logiczną. |
| Wakat |
• (łac. vacat) Pusta strona książki wliczona do paginacji. |
| Wcięcie |
• W. akapitowe – odstęp tekstu od lewego brzegu kolumny w pierwszym wierszu akapitu. |
| Wdowa |
• p. Bękart |
| Wersaliki |
• p. Majuskuły |
| Wiersz |
• Zbiór znaków tekstowych ułożonych na linii poziomej, o określonej szerokości. |
| Winieta |
• Rysunkowa ozdoba, pierwotnie oparta na motywach winorośli (stąd nazwa), umieszczona jako element zdobiący stronice książki lub czasopisma. |
| Wkład |
• W oprawie introligatorskiej, komplet zadrukowanych i złożonych (sfalcowanych) arkuszy skompletowanych z zachowaniem kolejności stronic, przygotowanych do połączenia z okładką. |
| Wkładka |
• Oddzielnie wykonany druk (np. ulotka, prospekt, anons, ankieta itp.) wkładany w introligatorni do gotowej książki lub czasopisma. |
| Wolumen |
• [bibl.] Odrębna jednostka introligatorska, może obejmować jeden lub kilka tomów, stanowi jedną z podstaw do obliczeń statystycznych oraz inwentaryzacji zbiorów bibliotecznych. |
| Wstawka |
• Dodatkowy tekst do poszczególnych stronic maszynopisu, korekty szpaltowej lub korekty w kolumnach. |
| Wyróżnienie |
• Odmienne złożenie znaku, wyrazu lub części tekstu przez użycie pisma półgrubego, pochyłego, wersalików, zastosowanie spacjowania itp. |
| Wzornik czcionek |
• Wydrukowany katalog fontów z podziałem alfabetycznym, z grupami rodzin oraz/lub rodzajami krojów pism dostępnych u producenta. |
| Wzorzec |
• Zaakceptowana odbitka, próbka koloru, szkic wydawniczy, makieta itp., stanowiące podstawę dla wykonania określonego procesu technologicznego. |
| Zbieranie |
•Składanie sfalcowanych arkuszy według ich kolejności w celu ich szycia lub klejenia. Wykonywane ręcznie lub maszynowo. |
| Zecernia |
• Wydział produkcyjny w drukarni, wykonujący formy ze składów ręcznych, maszynowych i klisz. |
| Zgubić wiersz |
• Zalecenie korektorskie – przekładać jeden lub kilka poprzednich wierszy tekstu w taki sposób, aby przez równomierne zmniejszenie odstępów pomiędzy wyrazami zlikwidować ostatni wiersz akapitu. |
| Znaki adiustacyjne |
• Umowne oznaczenia, za pomocą których wykonuje się adiustację maszynopisu. |
| Złoty podział |
• Podział harmoniczny – podział odcinka w taki sposób, by mniejsza część tak się miała do większej, jak większa do całego odcinka. |
| Łam |
• Określona liczba wierszy tekstu podstawowego stanowiąca kolumnę w układzie jednołamowym lub jej część w układzie wielołamowym. |
| Łamanie |
• Proces formowania kolumn książki lub czasopisma z tekstu, ilustracji, wzorów, tytułów i ornamentów. |


Glosariusz